Reklama adwokacka

Reklama adwokacka w Unii Europejskiej

Zakaz reklamy adwokackiej jest zagadnieniem budzącym wiele kontrowersji nie tylko w Polsce, ale też w innych krajach Unii Europejskiej. W związku z tym w jaki sposób można pozyskiwać klientów w UE, skoro reklamowanie się jest zakazane?

W krajach europejskich można wyróżnić zasadniczo trzy modele regulacji reklamy adwokackiej:

Model brytyjski obejmuje państwa, których regulacje charakteryzują się dużym
stopniem liberalizacji (Wielka Brytania, Irlandia, Dania, Holandia, Szwecja).
Model francuski charakteryzuje się restrykcyjnymi regulacjami, chociaż poczyniono już pierwsze kroki w kierunku ich liberalizacji (Francja, Niemcy, Austria).
Model, w którym obowiązuje dla adwokatów bezwzględny zakaz reklamy (np. Polska, gdzie niedopuszczalne jest reklamowanie się osobiście i przyzwalanie na reklamę prowadzoną przez osoby trzecie).

Z wyróżnienia tych trzech modeli wyraźnie widać, iż w krajach europejskich brakuje jednolitych reguł dotyczących reklamy adwokackiej. Stąd też z dużym zainteresowaniem należy przyglądać się poczynaniom organów wspólnotowych w tym temacie. W dyrektywach organów Unii Europejskiej o wykonywaniu zawodu adwokata znajdujemy regulacje dotyczące zasad etyki zawodowej, a wśród nich zagadnienia reklamy.

Dyrektywa Rady Nr 77/249/EWG z dnia 22 marca 1977 r. w sprawie ułatwiania skutecznego korzystania przez adwokatów ze swobody świadczenia usług dotyczy adwokata, który czasowo świadczy usługi na terytorium innego państwa członkowskiego, ale czyni to na takich samych zasadach, jak miejscowi prawnicy (nie podlega on wymogowi stałego miejsca zamieszkania i rejestracji w organizacji zawodowej w tym państwie).

Adwokat, który prowadzi działalność związaną z reprezentowaniem klienta w postępowaniu sądowym lub przed organami władzy państwowej, ma obowiązek przestrzegać zasad etyki zawodowej przyjmującego państwa członkowskiego, ale powinien to czynić bez uszczerbku dla swoich zobowiązań w państwie pochodzenia. Natomiast adwokat prowadzący inną niż wspomniana działalność podlega warunkom i zasadom etyki zawodowej państwa członkowskiego, z którego pochodzi, jednak bez uszczerbku dla poszanowania zasad regulujących wykonywanie zawodu w państwie przyjmującym.

Zasady te stosuje się tylko wtedy, gdy możliwe jest przestrzeganie ich przez adwokata, który nie prowadzi stałej działalności zawodowej w przyjmującym państwie członkowskim i w stopniu, w jakim ich przestrzeganie jest obiektywnie uzasadnione, aby zapewnić w tym państwie właściwe wykonywanie zawodu adwokata, powagę zawodu i poszanowanie przepisów dotyczących niezgodności prowadzonej przez adwokata działalności z innymi rodzajami działalności. W takiej sytuacji adwokat podlega podwójnej deontologii: obowiązują go zasady etyki zawodowej państwa pochodzenia i państwa, w którym świadczy czasową usługę. Powstaje zatem konflikt, gdy w państwie pochodzenia adwokata istnieje swoboda w zakresie reklamowania jego usług, natomiast w państwie, w którym świadczy czasową usługę, obowiązuje zakaz takiej reklamy.

Inaczej jest, gdy adwokat przeniesie się do innego państwa członkowskiego by, posiadając odpowiednie kwalifikacje, tam świadczyć usługi prawne. Wtedy mamy do czynienia z zasadą swobody osiedlania się, regulowaną w art. 43-48 Traktatu Rzymskiego. Chodzi o zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową i standard narodowego traktowania.

Taki adwokat, w zakresie możliwości reklamowania się, podlega regulacjom państwa przyjmującego. Art. 6 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 98/5/WE z 16 lutego 1998 r., mającej na celu ułatwienia wykonywania zawodu adwokata na stałe w państwie członkowskim innym niż to, w którym uzyskano kwalifikacje, przewiduje, iż adwokat bez względu na zasady postępowania i etyki zawodowej, którym podlega w swoim macierzystym państwie, podlega tym samym zasadom postępowania i etyki zawodowej, co adwokaci praktykujący w państwie przyjmującym, w odniesieniu do wszystkich rodzajów działalności, które wykonuje na jego terytorium. Oznacza to obowiązek respektowania przez adwokata przybywającego z innego państwa zasad wykonywania zawodu obowiązujących w państwie przyjmującym dotyczy także możliwości reklamowania się. Wprawdzie prawo UE zakłada swobodę przepływu reklamy, ale na zasadzie wyjątku uwzględnia zakaz reklamowania usług adwokackich, jeżeli takie ograniczenia wprowadzono w prawie krajowym.

Pierwszą próbą ujednolicenia narodowych regulacji reklamowania usług przez adwokatów był Kodeks Etyki Adwokatur Unii Europejskiej (Kodeks CCBE). Postępująca integracja w ramach UE oraz EOG oraz coraz częściej uprawiane przez adwokatów praktyki transgraniczne zrodziły jednak potrzebę ustanowienia wspólnych reguł dla osób przynależących do adwokatur lub stowarzyszeń prawniczych. Celem ustanowienia takich reguł było też złagodzenie trudności wynikających ze stosowania „zasady podwójnej deontologii” określonej w art. 4 Dyrektywy Rady Nr 77/249 z 22 marca 1977 r.

W art. 2.6. Kodeksu CCBE uregulowano zakres dopuszczalnej reklamy osobistej:

2.6.1. Adwokat jest uprawniony do informowania społeczeństwa o swych usługach – przy założeniu, że informacja taka jest dokładna i niewprowadzająca w błąd – z poszanowaniem tajemnicy zawodowej oraz innych podstawowych wartości.

2.6.2. Szukanie przez adwokata rozgłosu za pomocą jakichkolwiek środków przekazu, w szczególności takich, jak: prasa, radio, telewizja, środki elektronicznej komunikacji bądź w inny sposób – jest dozwolone w granicach zakreślonych wymogami art. 2.6.1.

Zakazuje się adwokatom osobistej reklamy w państwie, w którym jest ona zakazana. W pozostałych przypadkach, kiedy prawo państwa przyjmującego jest bardziej liberalne niż państwa pochodzenia adwokata, może reklamować się lub osobiście promować, ale tylko w zakresie i w sposób, na który pozwalają mu regulacje prawne, którym podlega.

Reklamę i promocję osobistą uznaje się za mającą miejsce tam, gdzie jest to dozwolone, ale adwokat musi udowodnić, że zamiarem zamieszczenia reklamy było dotarcie do klientów czy nawet potencjalnych klientów, którzy zamieszkują w miejscu, w którym reklama jest dozwolona, natomiast to, że była rozpowszechniana na terytorium innego państwa, było niezamierzone. Jeżeli reguły, którym adwokat podlega, zezwalają na umieszczenie ogłoszeń w gazetach, które są rozpowszechniane w danym państwie, to może on to czynić też i wtedy, gdy kilka egzemplarzy znajdzie się w państwie, w którym taka forma reklamy jest zakazana. Ciężar dowodu spoczywa jednak na adwokacie, który musi udowodnić, że dotarcie do klienta poza granicami państwa pochodzenia nie było zamierzone.

W raporcie dla Rady, CCBE wypowiedziało się, iż istnieje możliwość informowania, że jest się ekspertem w pewnej dziedzinie prawa, ale pod warunkiem, że takie oświadczenie jest poparte licencją, specjalistycznym egzaminem czy potwierdzone specjalistyczną praktyką. Polskie regulacje nie przewidują takich rozwiązań. Inaczej jest np. w prawie niemieckim.

By zapobiec niejasnościom w zakresie multimedialnych środków komunikacji, ustanowiono dyrektywę o handlu elektronicznym, która ma zastosowanie dodatkowe do dyrektyw Wspólnoty, dotyczących dostępu i wykonywania zawodów regulowanych. Art. 8 tej dyrektywy zezwala na używanie informacji handlowych pod warunkiem zgodności z zasadami wykonywania zawodu, dotyczącymi w szczególności: niezależności, godności i prestiżu zawodu, tajemnicy zawodowej, rzetelności wobec klientów i innych przedstawicieli zawodu. Dyrektywa ta przewiduje możliwość wprowadzenia ograniczeń przepływu informacji handlowych (reklamy), które dotyczą zawodów regulowanych, przez środki krajowe, pod warunkiem że jest to zgodne z regułami zawodowymi.